پژوهشگران بدون استفاده از سلول‌هاي بنيادي، توانستند براي نخستين بار سلول‌هاي لوزالمعده (پانکراس) را مستقيما به سلول‌هاي توليد کننده انسولين تبديل کنند. دانشمندان مؤسسه سلول‌هاي بنيادي‌ هاروارد در بوستون توانستند براي نخستين بار نشان دهند که سلول‌هاي کاملا شکل گرفته، مي‌توانند هدفدار و مستقيم به يکديگر تبديل شوند.

«دوگ ملتون» و تيم همکار وي توانستند از سلول‌هاي غده پانکراس در موش‌ها که معمولا آنزيم‌هايي براي هضم توليد مي‌کنند، سلول‌هاي توليد کننده انسولين توليد کنند.
از آنجا که تبديل يک نوع سلول بزرگسال به يک نوع سلول بزرگسال ديگر تاکنون به گام‌ها و راه‌هاي زيادي نياز داشت ـ که صرفا از راه سول‌هاي بنيادي جنيني مي‌گذشت ـ تبديل مستقيم سلول‌هاي لوزالمعده به سلول‌هاي توليد کننده انسولين، احتمالا به معناي يک پيشرفت قابل تأمل در پزشکي بازپروري و باززايشي است.

در حال حاضر توليد سلول‌هاي بنيادي از بافت کامل، صرفا به دو روش «کلون کردن» و يا از راه سلول‌هاي بنيادي پرتوان القايي (آي.پي.اس.) ممکن است. از اين سلول‌هاي بنيادي، سپس سلول‌هاي مورد نظر ساخته مي‌شوند، اما اين امر تاکنون براي تعداد بي‌شماري از انواع بافت‌ها ممکن نبوده است.

اما هم‌اکنون مطالعات جديد ‌هاروارد، نشان مي‌دهد که اصلا نياز به چنين راه اضافي نيست. پژوهشگران‌ هاروارد براي برنامه‌ريزي دوباره و مستقيم سلول‌ها، از فناوري شبيه سلول‌هاي «آي.پي.اس.» استفاده کردند.

پژوهشگران‌ هاروارد، فاکتورهاي مشخص و خاصي را وارد يک ويروس کرده و بدين ترتيب، برنامه ژنتيکي سلول را تغيير دادند. سلول‌هاي جديد، قادر به توليد انسولين بوده و از نظر شکل و عملکرد، کاملا شبيه سلول‌هاي طبيعي در نوع خود هستند. انسولين، قند خون را کاهش مي‌دهد و براي پيدايش و درمان ديابت يا بيماري قند مهم است.

از آنجا که ميزان توليد هورمون انسولين در مبتلايان به بيماري قند کم است، اين بيماران در زندگي خود به تزريق اين هورمون نياز دارند. بدين خاطر، مطالعات جديد يک نويد و اميد بزرگي براي اين بيماران است. از نظر تئوري، سلول‌هاي افراد مبتلا به بيماري قند نيز مي‌توانند به سلول‌هاي پانکراس تبديل شوند که انسولين توليد مي‌کنند و بدين ترتيب، اين بيمار نيز علاج پذير خواهد شد.

اما اين روش را هنوز نمي‌توان براي درمان انسان استفاده کرد؛ زيرا از آنجا که سلول‌هاي جديد هر چند که انسولين توليد مي‌کنند، اما چين کاري عملي نيست، چون سلول‌هاي عادي و معمولي پانکراس (لوزالمعده) به طور خوشه‌اي و گروهي سازماندهي نشده‌اند و در حالي که گروه‌هاي سلولي در پانکراس، واحدهاي عمل را تشکيل مي‌دهند که مشترکا در برابر تغييرات و تحولات قند خون واکنش از خود نشان مي‌دهند، سلول‌هاي انفرادي و غيرگروهي که در غده پانکراس پراکنده باشند، تأثير اندکي دارند و اين امر در موش‌هاي مورد آزمايش «ملتون» نيز خود را نشان داد.

ملتون موش‌ها را به ديابت مبتلا کرده و سپس روند تبديل سلولي را در آنها انجام داد و به اين ترتيب، سلول‌هاي جديد توليد کننده، توانستند وضعيت بيماري قند در موش‌ها را بهبود بخشند، اما نتوانستند آنها را درمان کنند.

از سوي ديگر، ملتون و تيم پژوهشي وي، از ويروس‌ها براي تبديل سلول‌ها استفاده کردند.
«توماس اسواکا»، پژوهشگر آلماني کالج پزشکي در هوستون ايالت تگزاس مي‌گويد: اين روش به طور روشني متعلق به بخش ژن درماني است. اين در حالي است که در اين بخش، پياپي مشخص شده است که روش‌ها مطمئن نيستند و ژن‌هاي وارد شده به سلول، يک ريسک بالاي سرطان را به همراه خود وارد کرده‌اند.

اسواکا افزود: تنها بدين خاطر، مطالعات و آزمايش‌هاي اين روش بر انسان‌ها موقتا تحمل ناپذيرند، اما اين امر به هيچ وجه بدين معنا نيست که کار و پژوهش ملتون ارزشمند نيست، بلکه مطالعاتي مهم هستند.
اين پژوهشگر کالج پزشکي هوستون مي‌گويد: ملتون در روش خود، همه آنچه را كه ما در توليد سلول‌هاي بنيادي جنيني و سلول‌هاي بنيادي پرتوان القايي (آي.پي.اس.) آموخته‌ايم، استفاده کرده است.

اسواکا ادامه مي‌‌دهد: نکته به ويژه جالب اين است که پژوهشگران‌ هاروارد، موفق به برنامه‌ريزي دوباره سلول‌ها در حيوان زنده، نيز شده‌‌اند.
اين پژوهشگر مي‌گويد: يکي از مشکلات اين است که کشت سلول‌ها در آزمايشگاه با جهش‌هاي ژنتيکي روبه‌رو مي‌شود و بدين خاطر، چنين سلول‌هايي صرفا به طور محدودي قابل استفاده هستند.

هم‌اكنون صرفا دانستني‌ها و اطلاعات علمي به دست آمده از اين آزمايش‌ها براي اسواکا جالب است و هدف فعلا بيماري قند و ديابت نيست.
وي مي‌افزايد: بسياري از اطلاعات و مطالبي که مي‌توانيم در اين آزمايش‌ها کشف کنيم، احتمالا هنگام پيدايش سرطان نيز رخ مي‌دهند.

منبع: نشريه آلماني سايت، 28 اوت 2008